Na Georges Budagu Makoko
“Akimuhana kaza invura ihise”
“Msaada wa nje huwa unachelewa.”
Methali hii ya zamani ya Banyamulenge inasikika kwa uchungu kwa mamilioni ya watu ulimwenguni kote wanapongoja, na wanashangaa juu ya siku zijazo kufuatia uchaguzi wa rais wa hivi karibuni wa Marekani
Sasa, kwa matokeo kuamuliwa, macho yote yanaangalia siku zijazo na juu ya kile chaguo la Marekani litamaanisha kwao katika miaka minne ijayo.
Uamuzi uliofanywa na wapiga kura wa Marekani hauathiri watu nchini Marekani pekee; inasikika mbali zaidi ya mipaka yake. Kwa mamilioni ya watu, sera za kigeni za Marekani zinamaanisha uhai au kifo. Familia, haswa wale waliohamishwa na migogoro na kutafuta kimbilio, hutegemea jukumu la Marekani ulimwenguni kuwasaidia kuishi, kujenga upya, na kustawi.
Katika miongo miwili iliyopita, vita vya wenyewe kwa wenyewe na machafuko ya kisiasa yameharibu nchi kote ulimwenguni, kutoka Sudan, hadi Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, hadi Afghanistan, hadi Ukraine, kwa kutaja chache tu. Vita hivi vimeng’oa mamilioni ya watu, na kusababisha mzozo wa wakimbizi wa kiwango kisichoweza kufikiria.
Wengi wa watu hawa waliokimbia makazi yao wanaishi katika kambi zilizojaa watu au katika miji inayowahifadhi ambayo haiwategemei. Yaelekea wengi watabaki huko kwa maisha yao yote. Chini ya 1% ya wakimbizi duniani kote hupata makazi mapya katika nchi ya tatu kila mwaka; wengine 99% wanasubiri, wakijitahidi kuishi huku fursa za maisha bora zikisogezwa mbele zaidi kutoka kwa ufikiaji. Watoto wakimbizi hukua katika nyumba za muda bila kupata elimu bora, afya, na usalama ambao kila mtoto anastahili, na kila mwaka unaopita huiba zaidi maisha yao ya baadaye.
Idadi ya wakimbizi wanaoruhusiwa kuingia Marekani kila mwaka inategemea uamuzi wa rais pamoja na Bunge (Congress). Vigingi vya uamuzi huo haziwezekani kuzidi. Kwa kila utawala, familia hupewa njia ya usalama au kufungwa, kuachwa kustahimili shida na kiwewe.
Kwa marafiki na familia yangu bado wako Kenya, wakisubiri na watoto wao, wasiwasi ni mkali. Wengi wako katika harakati za kupata makazi mapya Marekani lakini hawana uhakika kuhusu msimamo wa utawala ujao. Chini ya tawala zilizopita, haswa zile za Rais Donald Trump, idadi ya wakimbizi ilipunguzwa sana, rekodi ambayo inaeleweka inafanya familia nyingi kuwa na wasiwasi mkubwa juu ya mustakabali wao. Baada ya uchaguzi, nilipata nafasi ya kuzungumza na watu wanaotafuta hifadhi hapa Maine ambao, ingawa wamefikia ardhi ya Marekani, sasa wanakabiliwa na njia isiyo na uhakika.
Wao, pia, wanashangaa itakuwaje kwa maisha yao, haswa kwa kuzingatia matamshi ambayo mara nyingi huwaweka kama vitisho badala ya kuwa watu wanaotafuta usalama baada ya kupoteza kila kitu.
Baada ya miaka 22 hapa Marekani na kushiriki katika chaguzi nne za urais kama raia, sijawahi kushuhudia tukio kama hili. Wakimbizi na wanaotafuta hifadhi wako katika njia panda, wakitumai kwamba viongozi wa taifa hili watatambua magumu ambayo wamevumilia, kiwewe wanachobeba, na uwezo walio nao.
Mgogoro wa wakimbizi ni wa kibinafsi kwangu. Kama mtu mwenye asili ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na maelfu ya jamaa wamehamishwa ndani na nje ya nchi, huzuni ya kuhama kwa kulazimishwa sio suala la kufikirika. Ni ukweli wa kikatili, wa kila siku.
Nchi kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, mojawapo ya nchi tajiri zaidi duniani kwa maliasili, imesalia kuwa miongoni mwa nchi maskini zaidi kwa watu wake. Kwa miongo kadhaa, raia wa DRC wameteseka kutokana na uroho wa wale wanaoinyang’anya ardhi mali yake, bila kuacha chochote kwa watu wanaoiita nyumbani.
Mateso ya watu wangu ni makubwa. Tangu 1996, zaidi ya watu milioni 6 wamekufa katika vita vya DRC, idadi ambayo ni sawa na kuwaangamiza wakazi wote wa Maine, New Hampshire, na Connecticut kwa pamoja.
Ni lazima tufikirie kwa kina na kwa huruma juu ya sababu kuu za kuwafukuza watu kutoka kwa nyumba zao. Ni lazima tufikirie amani ya kudumu, si tu masuluhisho ya muda ambayo yanachelewesha kuteseka kwa mamilioni. Nawasihi viongozi wa dunia sio tu kuacha migogoro hii bali wakomeshe mzunguko unaowalazimisha mamilioni kuacha maisha yao na kutafuta hifadhi katika ardhi ya kigeni. Viongozi katika nchi zinazozozana hawana budi kuweka watu wao mbele na kutafuta njia za kuziba migawanyiko, ili kuleta amani kutoka ndani.
Mimi ni baba wa watoto watatu na kila usiku, ninapowabusu watoto wangu usiku mwema, ninafikiria watoto wengi ambao hawana amani, usalama, au tumaini la wakati ujao mzuri. Utoto wao umegubikwa na kutokuwa na uhakika wa maisha ya ukimbizi; kila siku inawakumbusha kwamba maisha yao ya baadaye yanabaki bila msaada na bila matumaini. Moyo wangu unauma kwa wazazi ambao hapo awali walikuwa na utulivu na matumaini, lakini sasa wanaishi kwa huruma ya misaada ya kigeni.
Jumuiya ya kimataifa lazima ichukue hatua madhubuti. Huu hauwezi kuwa ulimwengu ambapo walio hatarini zaidi wanaendelea kuteseka kutokana na kutojali au kucheleweshwa kwa vitendo vya watu wenye mamlaka zaidi. Uongozi wa Amerika ni muhimu kwa sababu, kwa wengi, inabaki kuwa moja ya njia chache za maisha zilizobaki.
Tusiruhusu kizazi kingine kikakua kikijua hasara tu, hofu na mashaka. Ikiwa sisi, kama raia na jumuiya ya kimataifa, tunaweza kufanya kazi kumaliza migogoro katika nchi zilizoathirika zaidi, labda siku moja hakuna mtu atakayelazimishwa kusema, “Akimuhana kaza invura ihise.” Tuna deni kwa wale wote wanaotazama na kusubiri, kuleta amani na utulivu.
