Kutoka kwenye gazeti dogo la jamii yenye lugha nyingi hadi kuwa chanzo cha kuaminika cha habari kwa jamii za wahamiaji Maine, Amjambo Africa imepata maendeleo makubwa tangu toleo lake la kwanza. Gazeti hili linapofikisha toleo lake la 100, watu wanne waliosaidia kuunda safari hiyo—waanzilishi wenza Georges Budagu Makoko na Kathreen “Kit” Harrison, Mkurugenzi wa Sanaa na Mpangilio Stacey Warner, na Mhariri wa Kwanza wa Msaidizi Jean Hakuzimana — wanatathmini mwingiliano wa mwanzo, jinsi ulivyobadilika, na nini kinachoendelea mbele.
Ndoto ambayo ilibidi idumu toleo moja kwa wakati mmoja
Wakati Makoko alianzisha Amjambo Africa, hakuwa na uhakika kama gazeti hilo lingefika kwenye toleo la 100.
Kila mwezi ulikuwa na changamoto mpya: kupata fedha, kutengeneza gazeti, na kuhakikisha toleo lijalo lingechapishwa.
Lakini kutokuwa na uhakika hakukwisha nguvu ya imani kwamba chapisho hilo lilihitajika. “Kila mwezi ilikuwa changamoto kupata fedha na kutengeneza toleo lijalo,” alisema. “Lakini tulikataa kukata tamaa kwa sababu tuliamini jamii zetu za wahamiaji zinastahili kupata taarifa za kuaminika.”
Imani hiyo ikawa msingi wa chapisho hilo. Kuanzia siku zake za mwanzo, Amjambo Africa ililenga kutoa taarifa kwa jamii za wahamiaji na wakimbizi katika lugha na njia ambazo zilikuwa rahisi kwao. Kwa muda, lengo hilo lilisaidia gazeti kuendeleza kuwa kiini cha jumuiya pana.
Makoko alitoa sifa kwa watu wengi waliotoa mchango kwenye mradi huo, ikiwa ni pamoja na Warner, Mhariri Mkuu wa zamani Kathreen (Kit) Harrison, na wengine waliosaidia kuanzisha utambulisho wake wa kuona mwanzoni.
“Kufanya kazi na Kit, Stacey, na wengine wengi imekuwa baraka kubwa zaidi katika safari hii,” alisema. “Hawakuunda tu gazeti — walisaidia kujenga maono.”
Ukuaji wa gazeti, alisema, usingekuwa uwezekano bila msaada wa jamii yake pana. “Shukrani kwa msaada usioyumba wa washirika wetu, watangazaji, na wasomaji, Amjambo Africa imekua kuwa sauti ya kuaminika.”
Kwa Makoko, imani hiyo bado ni kiini cha lengo la gazeti. “Leo, dhamira yetu ni yenye nguvu kuliko wakati mwingine wowote: kuwawezesha familia za wahamiaji kwa taarifa sahihi inayowasaidia kujenga maisha bora.”
Toleo la 100, kwa hivyo, linawakilisha zaidi ya nambari. Ni ushahidi kwamba wazo lililohitaji kustawi kutoka mwezi hadi mwezi linaweza kuwa taasisi ya kudumu.
Na tamaa za Makoko zinapanuka zaidi ya Toleo la 100. “Ndoto yangu ni kwa Amjambo Africa kuwa chanzo kinachotegemewa zaidi cha habari kwa jumuiya za wahamiaji, kwanza Maine na hatimaye katika nchi nzima,” alisema.
“Habari sahihi hubadilisha maisha. Inatoa uhakika kwa familia, huunda fursa, na kuimarisha jumuiya.”
Basi huja changamoto — na ahadi — za matoleo 100 yajayo. “Kama matoleo ya kwanza 100 yalithibitisha kuwa ndoto hii inaweza kuendelea, ninaamini matoleo yajayo 100 yataonyesha ni maisha mangapi inaweza kubadilisha.”
Kuangazia hadithi za wahamiaji wapya
Kwa Mwanzilishi mwenza Kathreen “Kit” Harrison, safari ya toleo la 100 ni ushahidi wa nguvu ya maono yanayoshirikiwa. Akikumbuka siku za mwanzo, anakumbuka gazeti likiunda mbali na chumba rasmi cha habari, kikiwa kimeanza badala yake na mikutano ya awali kwenye mikahawa ya kahawa na kuzunguka meza yake ya chakula cha jioni.
Wakati yeye na Makoko walipoanzisha Amjambo Africa, kila mmoja alileta malengo tofauti lakini yanayojenga mradi huo. “Georges alitaka sana kusaidia wahamiaji wapya Maine kwa kutoa taarifa muhimu kuhusu jinsi ya kuishi hapa,” Harrison alisema. “Mimi nilitaka kuangazia hadithi za wahamiaji wapya ili Wamainer waliokaa hapa kwa muda mrefu wangeelewa kile kilichowaleta majirani zao wapya hapa, na jinsi kuwasili kwao kunavyokuza nguvu ya jimbo letu.”
Ingawa haishiriki rasmi tena na jarida hilo, Harrison anaona kwamba maono hayo ya msingi yamebaki kuwa kwenye msingi wa dhamira ya gazeti hilo. Kwa Harrison, sehemu yenye kuridhisha zaidi katika kusaidia ukuaji wa Amjambo Africa ilikuwa watu waliokuwa nyuma ya kurasa hizo. “Moja ya furaha kubwa ya miaka yangu nikiwa na Amjambo ilikuwa kuunda timu ya ajabu ya wanahabari waliyoanza taaluma zao sehemu tofauti za dunia, na ambao walifurahia kuendelea kufanya kazi katika uandishi wa habari nchini Marekani,” alikumbuka. “Tulifurahia sana kufanya kazi pamoja, tukivuka vizuizi vya lugha na tamaduni, tukishirikishwa na maadili makali ya ushirikiano na tamaa ya kushirikisha ukweli.”
Roho ya ushirikiano hiyo ilienea kabisa kwenye jamii. Vikumbusho vya Harrison anavyopenda zaidi vinatoka kwenye nyakati ambapo wanajamii walifikia moja kwa moja na hadithi ambazo wangependa gazeti lijazungumzie. Timu ilidhihirisha maisha yote ya jamii, kutoka kwenye hafla za kuhitimu na kufungua biashara ndogo ndogo hadi sherehe za jamii, huku pia ikichunguza mada kubwa za kijamii kama usawa wa afya.
Hadithi moja mahsusi inaonyesha roho ya kile ambacho machapisho yalikusudia kufanya. Harrison anakumbuka kwa shauku kuonyesha maandishi ya kijana mmoja kutoka Angola aliyependa kushiriki hadithi yake binafsi ya kukimbia nchi yake, kusafiri kwenda Marekani, na kuanzisha maisha huko Maine.
“Kuleta sauti za wakazi wapya wa Maine kwa wana Maine wengine ilikuwa muhimu sana,” Harrison alibainisha, lengo ambalo linaendelea kuendesha machapisho hayo hadi leo.
Kutoka kwa muonekano wa jarida hadi matoleo 100
Wakati Warner anakumbuka matoleo ya kwanza ya Amjambo Africa, anaona chapisho ambalo lilionekana tofauti sana na gazeti ambalo wasomaji wanajua leo. Matoleo ya mwanzo, anasema, yaliwahi kuwa na hisia zaidi za jarida.
“Tulipounda toleo la kwanza hatukuwa na michoro mingi bado,” Warner alikumbuka. “Pia tulikuwa tunachapisha nusu ya gazeti kwa rangi ya blaki na nyeupe na nusu kwa rangi, na picha zilikuwa nadra.”
Warner, anayefanya kazi kama mbunifu wa picha, amekuwa akihusika na uwasilishaji wa kuona wa matoleo yote 100. Kwa miaka mingi, ameshuhudia chapisho hili likiunda utambulisho wa kuona wenye nguvu zaidi, huku akijifunza jinsi ya kusawazisha mahitaji ya utendaji ya uzalishaji wa gazeti la lugha nyingi na tamaa ya kufanya kila ukurasa kuvutia na kufikika.
Changamoto hiyo imekuwa muhimu sana kwa sababu Amjambo Africa daima imejaribu kuhudumia wasomaji katika lugha nyingi. Wakati gazeti lilipoanza, lilichapishwa kwa lugha nne. Leo, idadi hiyo imeongezeka hadi saba.
“Changamoto daima imekuwa ni kutoa uzito sawa kwa kila lugha,” Warner alisema.
Photo | Mark Mattos
Timu ya wabunifu ilijaribu njia mbalimbali za kupanga lugha na kuziweka kwenye ukurasa. Warner anaamini njia iliyopo sasa inatoa uwiano bora kimaono na kimfumo.
Hata hivyo, changamoto moja bado ipo. “Wakati nikipoweka makala katika lugha ambayo sisemi, ni rahisi kupoteza sehemu yangu!” alisema.
Kwenye toleo 100, Warner pia amepata fursa nyingi za kujaribu mambo kwa njia ya kuona. Alipoulizwa kama ana jalada, mpangilio wa hadithi au picha anayoipenda, aligundua kuwa ni vigumu kuchagua.
“Kuwa mbunifu wa picha, nadhani upande wa kuona nimefurahia zaidi maelezo ya picha tuliyoyafanya,” alisema.
Lakini wakati wake wa kupendeza unazidi muundo. “Kwa upande wa kibinafsi inanifanya nitabasamu kuona wakimbizi wengi wakipata furaha kwenye jamii zao mpya.”
Kazi yenyewe pia imebadilika. Teknolojia inaweza kuwa haijageuzwa kabisa, alisema Warner, lakini janga la COVID-19 lililazimisha timu kufikiria upya jinsi gazeti lilivyotengenezwa. “Tulilazimika kufanya kazi kwa kweli kwa njia ya mbali, na Zoom ikawa kawaida.”
Mchakato wake wa kubuni pia umebadilika. Amejifunza ni vipengele gani vya kuona vinavyofaa kwenye mchakato wa uchapishaji wa gazeti na ni vipengele gani vinavyoweza kusababisha matatizo.
“Nakupenda kila mara kujaribu mawazo mapya kwa njia ya picha,” alisema. “Imekuwa mchakato laini zaidi kwa miaka.”
Kwa Warner, kuridhika kunatokana na zaidi ya kutengeneza gazeti zuri. “Kama mbunifu, daima ni furaha wakati wateja wanapenda matokeo ya mwisho ya mradi,” alisema. “Lakini gazeti hili limekuwa pana zaidi kuliko miradi mingine mingi niliyofanya.” Limewezesha kuhisi kuunganishwa na jambo kubwa zaidi: “Ni furaha kuhisi kuwa sehemu ya mradi huo na kuleta taarifa kwa jamii kubwa.”
Kuunda jukwaa kwa na kwa ajili ya wahamiaji
Kabla ya Amjambo Africa kufikia toleo lake la 100, Hakuzimana alikuwa akisaidia kuunda mwelekeo wa uhariri wa machapisho hayo.
Kama mhariri wa kwanza msaidizi wa gazeti hilo, Hakuzimana alikuwa na mchango mkubwa katika kuendeleza maono yake ya uhariri mwanzoni na kupanua wigo wake. Kazi yake hatimaye ilipanuka zaidi ya gazeti lililochapishwa kupitia uzinduzi wa podcast tatu zenye lugha nyingi: Amjambo Time, Bonjour Maine, na Wiriwe Maine.
Akikumbuka nyuma, Hakuzimana anakumbuka timu ndogo iliyounganishwa na hisia wazi ya kusudi. “Tulikuwa tukijenga kitu kutoka msingi ambacho hakikuwa kipo kabla hapa Maine: jukwaa maalum kwa na kwa ajili ya jamii za wahamiaji,” alisema
Kwa Hakuzimana, gazeti hayo hayakuwa tu kuhusu kutengeneza habari. Ili kuhusu kuunda nafasi ambapo jamii za wahamiaji zinaweza kushiriki katika kuzungumza hadithi zao wenyewe. Aliiona Amjambo Africa kama “daraja la muunganiko,” ambalo linaruhusu wahamiaji “kudhibiti hadithi zao wenyewe na kuwasimulia hadithi zao wenye heshima, usahihi, na undani.”
Falsafa hiyo pia ilikuza upanuzi wa gazeti hadi kwa sauti. Utoaji wa podikasti ulitoa njia nyingine ya kufikia wanajamii, hasa wale waliopendelea kupokea habari na taarifa kwa lugha zao za asili.
“Kusikia lugha zinazojulikana kwenye hewani kunaunda hisia ya haraka ya nyumbani, kuamini, na kuthibitisha,” alisema Hakuzimana.
Podikasti hizo ziliaongeza uwezo wa jarida kuunganisha familia za wahamiaji na habari, taarifa za umma, na sauti za jamii.
Kwa Hakuzimana, mwaka wa kumbukumbu ni ushahidi kwamba uandishi wa habari wa ngazi ya msingi unaweza kudumu.
“Kile kilichianza kama jibu la lazima kwa pengo la jamii kimekua na kuwa taasisi thabiti na isiyoweza kutekelezeka bila,” anasema.
Andiko la mhariri: Toleo 100 na kuendelea
Toleo mia moja linawakilisha maelfu ya kurasa, hadithi, picha, tafsiri, vichwa vya habari, na maamuzi ya muundo. Linawakilisha waandishi na wahariri wakifanya kazi chini ya muda wa mwisho, wakutafsiri hadithi kupitia lugha, wabunifu wakipanga maneno na picha kwenye kurasa, na wasomaji wakipata gazeti katika jamii mbalimbali kote Maine.
Lakini nyuma ya hatua hii kubwa kuna wazo rahisi: kwamba jamii za wahamiaji zinastahili ujournalism ulioundwa kwa kuzingatia wao.
Warner alisaidia kutoa utambulisho wa kuona wa ujournalism huo. Makoko alisaidia kuunda na kudumisha taasisi iliyo nyuma yake. Hakuzimana alisaidia kuunda maono ya awali ya uhariri na kupanua wigo wake.
Uzoefu wao unaonyesha mabadiliko ya Amjambo Africa yenyewe, kutoka chapisho lenye muonekano kama jarida na rasilimali chache hadi chumba cha habari cha jamii chenye lugha nyingi na uwepo mpana zaidi kwenye magazeti, mtandao, na majukwaa ya sauti.
Mizunguko 100 ya kwanza ilikuwa kuhusu kuonyesha kwamba wazo linaweza kufanya kazi. Mizunguko 100 inayofuata itakuwa kuhusu wazo hilo linaweza kuwa nini. Kwa Makoko, jibu ni wazi: uaminifu zaidi, kufikia zaidi, na maisha zaidi kubadilika kupitia taarifa sahihi. Na ikiwa karne ya kwanza ya mizunguko inaashiria kitu chochote, hadithi ya Amjambo Africa bado haijamalizika.
