Waxaa qoray Violet Ikong
Bishii Janaayo, Mareykanka ayaa xannibaad fiisaha ku soo rogay 39 waddan oo ay ku jiraan 26 Afrikaan ah. Waxay beddeshay koorsada qiyaastii afar bilood ka dib, iyada oo ka dhaaftay dhakhaatiirta siyaasadda. Madaxweyne Donald Trump ayaa sheegay in xayiraadda looga gol leeyahay in lagu ilaaliyo amniga qaranka. Laakiin siyaasadda xaaqidda waxay sidoo kale saameyn ku yeelatay dhakhaatiirtii horay ugu noolaa kana shaqeyneysay Mareykanka, taasoo keentay in qaar badan ay awoodi waayaan inay cusbooneysiiyaan ama kordhiyaan fiisahooda.
Taas ka dib, in ka badan 20 ururo caafimaad ayaa warqad u qoray Waaxda Arrimaha Dibedda ee Maraykanka iyo Waaxda Amniga Gudaha bishii Abriil, iyaga oo ka digaya in bulshooyinka ay u adeegaan dhakhaatiirta ajnabiga ah ay ku dhibtoonayaan helitaanka daryeel caafimaad. “Siyaasad kasta oo lagu sameeyo si baaxad weyn, oo degdeg ah, sida tan oo kale waxay leedahay cawaaqib,” Jeanne Batalova, Falanqeeyaha Siyaasadda Sare ee Machadka Siyaasadda Socdaalka (MPI) ee Washington, ayaa u sheegay Amjambo Africa.
Codsiyada la xayiray, isbitaallada ayaa lagu qasbay inay dhaqaatiirta qaarkood geliyaan fasax maamul, halka kuwa kalena ay wajaheen suurtagalnimada inay ku waayaan shaqadooda. “Dhakhaatiirta qaarkood oo ku yimid fiisaha J-1 si ay ugu shaqeeyaan degenaansho caafimaad waxay awoodi waayeen inay u gudbaan jagooyin waqti buuxa ah xannibaadaha fiisaha awgood,” Batalova ayaa tiri.
Xataa takhaatiirta aysan saameyn ku yeelan mamnuucitaanku waxay dareemeen culeyskiisa, oo lagu qasbay inay arkaan bukaanno badan maadaama saaxiibadii la dhinac dhigay. “Aad bay u daal badan tahay, gubashada dhakhtarkuna waxay ahayd arrin aad u weyn mar hore,” Batalova ayaa yidhi. In kasta oo Adeegga Jinsiyadda iyo Socdaalka Maraykanku aanay si cad ugu dhawaaqin dib u noqoshada siyaasadda, waxay si aamusnaan ah u cusboonaysiisay shabakadeeda si ay uga dhaafaan dhakhaatiirta, taasoo ka dhigaysa dhakhaatiirta ay saamaysay hubin la’aanta waxa isbeddelku ula jeedo ficil ahaan.

Siday muhaajiriintu uga qaybqaataan daryeelka caafimaadka
Warbixin 2025 ay soo saartay Ururka Dhakhaatiirta Mareykanka (AMA) ayaa lagu ogaaday in qiyaastii 25% takhaatiirta Mareykanka ay yihiin kuwo ajnabi ah oo tababaran, iyadoo ku dhawaad 325,000 oo iyaga ka mid ah ay ku shaqeystaan. 2021, gobolada sida California, Florida, Maryland, Arkansas, iyo Texas waxay lahaan doonaan muhaajiriin ka kooban 30% dhakhaatiirta iyo dhakhaatiirta qalliinka, marka loo eego xogta MPI.
“Qaar ka mid ah takhasusyada sida nephrology iyo geriatrics, saamiga dhakhaatiirta ajnabiga ah ayaa ka sarreeya kala bar. Markaa waa arrin muhiim u ah bukaanno badan iyo isbitaallo, haddii ay heli karaan dhakhaatiir ajnabi ah, “ayuu yiri Batalova.
Meelo badan oo miyi ah iyo meelo aan loo adeegin oo ku yaal Maraykanka ayaa leh hal dhakhtar oo gaaraya ilaa 3,500 oo qof, inta badan dhakhaatiirtan ayaa ka yimid waddamo ay ka mid yihiin Hindiya, Pakistan, Filibiin, iyo Nigeria. Qaar ka mid ah isbitaalada ku yaal meelahan waxay si buuxda ugu tiirsan yihiin dhakhaatiirta soo-galootiga ah. Warqad wadajir ah oo AMA ah iyo qaar ka mid ah hay’adaha caanka ah ee loo diray dawladda federaalka 2025 ayaa ku celceliyay sababta oo ah 64% dhakhaatiirta ajnabiga ah ee lagu tababaray Aagagga Caafimaadka iyo 21 milyan oo Maraykan ah ayaa ku tiirsan iyaga ugu yaraan kala badh shaqadooda caafimaad, iyaga oo dhakhaatiirtan ku ilaalinaya daahitaanka maamulka si toos ah u waxyeeloobay bukaanka Maraykanka.
“[Dhakhaatiirta ajnabiga ah] waxay keenaan nooc ka mid ah kartida dhaqameed ee bulshooyinkan. Markaa haddii aad leedahay, aynu nidhaahno, dadka caalamiga ah ee ku nool aagga magaalooyinka, dhakhaatiirta caalamiga ah waxay caawiyaan in ay xalliyaan farqiga dhaqameed waxayna caawiyaan fahamka dadka ka soo jeeda dhaqamo kala duwan, “Dan Berger, khabiir socdaalka caafimaadka iyo saaxiibka tacliinta ee Cornell Law School, New York, ayaa u sheegay Amjambo Africa.
Siyaasado aad iska soo horjeeda”
Marka la gaaro 2034, Mareykanka waxaa la saadaalinayaa in ay soo wajahdo yaraanta ilaa 124,000 oo dhakhaatiir ah, una baahan IMGs si ay gacan uga geysato buuxinta daldaloolada xoogga shaqada. “Waxaan u baahanahay dhakhaatiir soogalootiga ah iyo kuwa gudaha labadaba, sababtoo ah yaraantu waa halis,” Berger ayaa yidhi. “Mareykanku wuxuu tababaraa dhakhaatiir badan, laakiin kuma filna tirada dadkeena.”
Hase yeeshee dhakhaatiirta ajnabiga ah ayaa weli ku xayiran siyaasadaha socdaalka ee xaddidan. Markii ugu horreysay muddo 50 sano ah, waddanku wuxuu diiwaangeliyay socdaal taban sannadkii 2025, ka dib markii la hirgeliyay siyaasado qallafsan.
Sida laga soo xigtay Patrick Taran, Madaxa Isku-xirka Siyaasadda Socdaalka Caalamiga ah ee fadhigiisu yahay Geneva, Switzerland, dad yar oo imanaya Maraykanka ayaa khatar ku ah waaxda daryeelka caafimaadka ee dalka, iyo sidoo kale kobac dhaqaale, tartan, iyo xasillooni maaliyadeed dhowrka sano ee soo socda.
Sannadkii hore, Trump waxa uu qirtay in waddanku u baahan yahay shaqaale ajaanib ah oo xirfad leh, isaga oo sheegay in Maraykanku ay ka maqan yihiin shakhsiyaad leh “tabo gaar ah” si ay u buuxiyaan doorarka gudaha. “Maraykanka iyo wadamada reer galbeedka guud ahaan waxay raacayaan siyaasado iska soo horjeeda. Haddii aad u baahan tahay shaqaalaha oo aad eryanayso oo aanad ku dhiirigelinin [iyaga] inay soo galaan, waxaa hubaal ah inaad yeelan doonto cawaaqib dhaqaale oo weyn,” ayuu yidhi Taran.
Wuxuu xusay in shaqaalaha ajnabiga ah ay mar horeba u taagan yihiin ku dhawaad 20% xoogga shaqaalaha Mareykanka, saamigaas oo kaliya kori doona mid aad muhiim u ah marka ay da’da xoogga shaqada guriga. Laakin wixii ka baxsan iska hor imaadka dhaqaale, wuxuu soo jeediyay siyaasadaha ka soo horjeeda soogalootiga inay u adeegi karaan ujeedo siyaasadeed oo qoto dheer. “Waxaa jira ujeedo ah in dhibaatooyinka lagu eedeeyo ajnabiga, in dambi laga dhigo oo laga dhigo shaydaan, markaa dhibaatooyinka dhabta ah lama aqoonsana. Waxa kale oo ay ogolaataa in la kordhiyo xakamaynta shaqaalaha, gaar ahaan saamiga weyn ee soogalootiga,” ayuu yidhi.
Wali ma cadda in go’aanka lagaga dhaafo dhakhaatiirta xayiraadda fiisaha uu yahay hagaajin ku meel gaar ah ama siyaasad aan cagaar ahayn. Si kastaba ha ahaatee, Taran wuxuu sheegay in dib u noqoshada ay ka tarjumayso jawaabta dowladda ee walaaca sii kordhaya ee dadweynaha ee ku saabsan qiimaha iyo helitaanka daryeelka caafimaadka. “Haddii aadan wax ka qaban dhibaatada guud ahaan oo aad leedahay siyaasad socdaalka oo aad u kala duwan, dhibaatadu ma xallin doonto. Waxaad kaliya samayn doontaa godka qoto dheer oo ballaadhan, wax walbana aad bay u adkaan doontaa in laga baxo,” ayuu yiri Taran.
Mustaqbal aan la saadaalin karin
Dib u noqoshada siyaasadda Mareykanka ayaa laga yaabaa inay caddeysay in soogalootiga ay lama huraan u yihiin nidaamka daryeelka caafimaadka ee dalka, laakiin waxay sidoo kale saameyn kartaa sida go’aannada mustaqbalka looga gaarayo shaqaalaha xirfadda leh ee dalka imaanaya. “Waa wax yar oo adag in la saadaaliyo. Dhanka kale, waxaan horay u aragnaa in Maraykanku uu luminayo helitaanka tayada caalamiga ah, haddii aan ka hadlayno ardayda caalamiga ah guud ahaan, ama tirada dhakhaatiirta iyo kalkaaliyayaasha caafimaadka ee soo galaya dalka, marka la barbardhigo wadamada kale sida Kanada, Australia, iyo Midowga Yurub, “ayuu yiri Batalova.
Sida laga soo xigtay iyada, waddanku weli aad ayuu u soo jiidanayaa xirfadlayaasha daryeelka caafimaadka caalamiga ah sababtoo ah suuqiisa weyn, laakiin waxaa jiri kara dad badan oo ku qulqulaya dalal badan oo dulqaad leh oo leh siyaasado fiisooyin soo jiidasho leh. Si kastaba ha ahaatee, tani waxay ku xirnaan doontaa siyaasadaha la qaato oo laga fuliyo Maraykanka, ayay tidhi.
Simi, oo ah dhakhtar caafimaadka dadweynaha Nigeria ah iyo dhakhtar guud oo fadhigiisu yahay UK oo codsatay in lagu aqoonsado magaceeda koowaad oo keliya, ayaa ku talisay in go’aamada mustaqbalka ee dhaqdhaqaaqa dhaqtarka ay dhaafsiisan yihiin siyaasadda socdaalka si loogu daro sii wadida daryeelka, xasilloonida xoogga shaqada, iyo adkeysiga muddada dheer ee nidaamyada daryeelka caafimaadka.
“Siyaasadaha fiisaha ballaaran ee aan tixgelineynin baahida shaqaalaha waxay si ula kac ah u saameyn karaan helitaanka daryeelka bukaanka waxayna ku dhejiyaan cadaadis dheeraad ah nidaam daryeel caafimaad oo horay loo fidiyey,” ayuu yiri Simi.
Batalova, habka hor-u-jiidka ayaa xoojin doona xoogga shaqada gudaha iyadoo la aqoonsanayo doorka soogalootiga ay horeyba uga ciyaareen daryeelka caafimaadka. Hadda, tanaasulku wuxuu bixiyaa gargaar ku-meel-gaar ah, laakiin xiisadda ballaaran ayaa weli ah mid aan la xallin inta u dhaxaysa nidaamka daryeelka caafimaadka ee u baahan dhakhaatiir ajnabi ah iyo siyaasadaha socdaalka ee abuuraya hubanti la’aan.




