By Georges Budagu Makoko
“Akimuhana kaza invura ihise”
“Caawinta dibadda had iyo jeer way daahdaa.”
Maahmaahdan hore ee Banyamulenge ayaa si xanuun badan run ugu ah malaayiin dad ah oo dunida dacaladeeda ku kala nool iyagoo sugaya, waxayna la yaaban yihiin mustaqbalka ka dib doorashadii madaxtinimada ee dhawaan ka dhacday Maraykanka.
Hadda, iyadoo natiijada la go’aamiyay, dhammaan indhuhu waxay eegayaan mustaqbalka iyo waxa doorashada Ameerika ay uga dhigan tahay iyaga afarta sano ee soo socota.
Go’aanka ay gaareen codbixiyayaasha Mareykanka ma saameynayo oo kaliya dadka ku nool Mareykanka; Waxay ka dhawaajisay meel ka durugsan xuduudaheeda. Malaayiin qof, siyaasadaha dibadda ee Mareykanka waxay ula jeedaan nolol ama geeri. Qoysaska, gaar ahaan kuwa ay barakiciyeen iskahorimaadyada iyo magan-gelyo doonka, waxay ku xiran tahay doorka Mareykanka ee adduunka si uu uga caawiyo inay noolaadaan, dib u dhistaan, oo ay koraan.
Asxaabtayda iyo qoyskayga weli jooga Kenya, iyaga iyo carruurtooda sugaya, welwelku aad buu u daran yahay. Kuwo badan ayaa ku guda jira dib u dajin ay u sameynayaan Mareykanka balse lama hubo mowqifka maamulka soo socda. Maamuladii hore, gaar ahaan tii Madaxweyne Donald Trump, tirooyinka qaxootiga aad ayaa loo dhimay, rikoorkaas oo si la fahmi karo ka dhigaya qoysas badan inay si qoto dheer uga welwelaan mustaqbalkooda. Doorashadii ka dib, waxaan fursad u helay in aan la hadlo magangalyo doonka halkan Maine, kuwaas oo, in kasta oo ay gaadheen ciidda Maraykanka, hadda waxay wajahayaan waddo aan la hubin oo soo socota.
Tirada qaxootiga loo ogolyahay inay soo galaan Mareykanka sanad walba waxay ku xiran tahay go’aanka madaxweynaha iyo Congresska. Saamaynta go’aankaas ayaa ah mid aan suurtagal ahayn in la dhaafo. Maamul kasta, qoysaska waxaa la siinayaa waddo ay ku badbaadaan ama waa la xidhaa, oo loo daayo inay u dulqaataan dhib iyo dhaawac xad dhaaf ah.
Asxaabtayda iyo qoyskayga weli jooga Kenya, iyaga iyo carruurtooda sugaya, welwelku aad buu u daran yahay. Kuwo badan ayaa ku guda jira dib u dajin ay u sameynayaan Mareykanka balse lama hubo mowqifka maamulka soo socda. Maamuladii hore, gaar ahaan tii Madaxweyne Donald Trump, tirooyinka qaxootiga aad ayaa loo dhimay, rikoorkaas oo si la fahmi karo ka dhigaya qoysas badan inay si qoto dheer uga welwelaan mustaqbalkooda. Doorashadii ka dib, waxaan fursad u helay in aan la hadlo magangalyo doonka halkan Maine, kuwaas oo, in kasta oo ay gaadheen ciidda Maraykanka, hadda waxay wajahayaan waddo aan la hubin oo soo socota.
Iyaga, sidoo kale, waxay la yaaban yihiin waxa noloshoodu ku dambayn doonto, gaar ahaan marka la eego hadalada odhaahyada ah ee inta badan iyaga u dhigaya hanjabaad halkii ay ahaan lahaayeen dad badbaado raadsada ka dib markay wax walba lumiyaan.
Ka dib 22 sano oo halkan Maraykanka ah oo aan ka qaybqaatay afar doorasho madaxtinimo oo muwaadin ah, weligay maan goob joog ka ahayn wakhtigan oo kale. Qoxootiga iyo magan-gelyo-doonku waxay ku jiraan jid-gooyo, iyagoo rajeynaya in madaxda qarankan ay garwaaqsadaan dhibaatooyinkii ay soo mareen, dhibka ay hayaan, iyo kartida ay leeyihiin.
Dhibaatada qaxootigu waa mid aniga gaar ii ah. Sida qof asal ahaan ka soo jeeda DR Congo iyo kumanaan qaraabo ah oo ku barakacay gudaha iyo dibaddaba, qalbi jabka tahriibka qasabka ah maaha arrin aan la taaban karin. Waa xaqiiqo arxan darro ah, maalin kasta.
Waddan la mid ah Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, oo ah mid ka mid ah adduunka ugu qanisan kheyraadka dabiiciga ah, ayaa weli ka mid ah kuwa ugu saboolsan dadkiisa. Tobaneeyo sano, muwaadiniinta DRC waxay la ildaran yihiin damaca kuwa dhulka ka xayuubiya hantidooda, waxbana ugama hadhin dadka ugu yeera gurigooda.
Dhibka dadkaygu waa mid aad u xun. Laga soo bilaabo 1996, in ka badan 6 milyan oo qof ayaa ku dhintay iskahorimaadyada DRC, tiradaas oo u dhiganta in la tirtiro dhammaan dadka Maine, New Hampshire, iyo Connecticut oo la isku daray.
Waa in aan si qotodheer oo naxariis leh uga fikirnaa sababaha asalka u ah in dadka laga saaro guryahooda. Waa in aan ka fikirno nabad waarta, ma aha oo kaliya xal ku meel gaar ah oo dib u dhigaya dhibaatada malaayiinta. Waxaan u soo jeedinayaa madaxda caalamka in aysan joojin colaadahaas oo kaliya balse ay joojiyaan meertada malaayiinta ah ku qasbaysa in ay naftooda ka tagaan oo ay gabaad ka dhigtaan dhul shisheeye. Hogaamiyayaasha wadamada colaaduhu ka jiraan waa in ay dadkooda wax walba ka hormariyaan oo ay raadiyaan habab ay kaga gudbi karaan tafaraaruqa, si ay nabad uga soo dhalaalaan gudaha.
Waxaan ahay aabbe saddex carruur ah, habeen kasta, marka aan dhunkado carruurtayda habeen wanaagsan, waxaan ka fikiraa carruurta aan la tirin karin ee aan haysan nabad, ammaan, iyo rajo mustaqbal ifaya. caruurnimadooda waxaa hareeyey hubanti la’aanta nolosha qaxootiga; maalin kasta waxay xasuusisaa in mustaqbalkoodu uu yahay mid aan waxba tarayn oo rajo la’aan ah. Qalbigeygu wuxuu u dhibtooday waalidkii markii hore lahaa xasillooni iyo rajo, oo hadda ku nool naxariista gargaarka shisheeye.
Beesha Caalamku waa inay si dhab ah u dhaqantaa. Tani ma noqon karto adduun ay kuwa ugu nugul ay ku sii socdaan silica ay sabab u tahay daneyn la’aanta ama falalka dib u dhaca ee dadka awoodda badan. Hoggaaminta Ameerika waa arrin sababtoo ah, kuwa badan, waxay ahaanaysaa mid ka mid ah dhowrka tiir ee nolosha ka haray.
Yaynaan u ogolaan jiil kale inay koraan iyagoo ogaanaya kaliya khasaaro, cabsi iyo hubanti la’aan. Haddii aan, muwaadiniinta caalamiga ah iyo bulshada, aan ka shaqayn karno sidii loo soo afjari lahaa iskahorimaadyada ka jira dalalka ay sida weyn u saameeyeen, waxaa laga yaabaa in maalin maalmaha ka mid ah qofna laguma qasbi doono inuu yiraahdo, “Akimuhana kaza invura ihise.” Waxaan ku leenahay dhammaan inta daawada iyo kuwa sugaya, si ay u keenaan nabad iyo xasilooni.
