Waxaa qoray Jean Damascene Hakuzimana
Markii uu cudurka COVID19 ee dillaacay uu khalkhal gelinayay waddammada awoodda weyn leh, oo ay ka mid tahay Mareykanka, Faransiiska, Talyaaniga, Shiinaha, iyo Isbanishka, qaaradda Afrika, oo caan ku ah faafidda cudurrada faafa sida Ebola, oo markii hore la diiwaangeliyay kiisas yar. Dhawaan, si kastaba ha noqotee, qaaradda waxay bilaabtay inay aragto koror ku yimaada kiisaska dadka laga helay.
Bishii Juunyo 11keedii, Afrika waxay soo sheegtay 150,102 kiis oo wadar ahaan ah 4,815 kiis 24 saac gudahood laga soo bilaabo maalinta warbixinta lasoo saaray. Sidoo kale bishii Luulyo 11, Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) wuxuu tiriyay 3,593 dhimasho. iyadoo 100 qof ay ku dhinteen 24 saac gudahood laga soo bilaabo maalinta warbixinta lasoo saaray. Koonfur Afrika iyo Nigeria ayaa liiska ka galay meel sare 55, 421 iyo 13, 873 kiis siday u kala horreeyaan. COVID-19 waxaa markii ugu horraysay laga ogaaday Afrika badhtamihii Febraayo.
Warbixinta Afrika, oo ay iska kaashadeen Joune Afrique Magazine, oo ay weheliso qoraalo kale oo badan, ayaa dib u dhigey dhowr aragtiyood si ay isugu dayaan oo ay u sharxaan bilowga gaabiska ah ee COVID-19 ee qaaradda Afrika. Markii ugu horreysay, inta badan waddamada Afrika waxay fuliyeen tallaabooyin kahortag heer sare ah isla markiiba, iyadoo waddamada Bariga Afrika sida Rwanda, Uganda, iyo Kenya ay gebi ahaanba xireen xuduudahooda isla markaana ay qaadeen tallaabooyin kale oo ka hortag ah goor hore.
Sidoo kale, muwaaddiniinta qaaradda ayaa guud ahaan aanan usfrin dibedda taasoo ah arin aad muhiim u ah. taas oo yareynaysa inay xiriir layeeshaan meelaha uu cudurku ku badan yahay ee aduunka. Xaaladaha laga helay cudurka ee ka jira Rwanda, tiro aad ubadan oo ka mid ah ayaa waxay ka qaadeen dad ka soo safray Aasiya ama waddamada reer Galbeedka, kuwaas oo galay Rwanda ka hor intii aysan xirin xuduudeeda hawada iyo dhulka.
Intaa waxaa sii dheer, qaaraddu waxay ku haysataa warshado farshaxan oo firfircoon, oo soo saaraya maaskaro maro ah, iyo nidaam daryeel caafimaad oo loo isticmaalo in lagaga hortago cudurada sida Ebola. Warbixinta Afrika ayaa soo jeedisay in cimilada kuleylka iyo Meesha ay kuyaalaan wadamada Afrika ay xakameyn karaan faafitaanka viruska, si kastaba ha ahaatee cilmi-baaraha Pierre-Marie Girard, Madaxweyne kuxigeenka Arimaha Caalamiga ee Machadka Pasteur, iyo saynisyahano kale oo badan, ayaa ogaaday in coronavirus “uu kubato cimilada kulaylka ah si aan dhib lahayn” taasoo beeninaysa fikrada ah in uusan kufaafin kulaylaha.
Xitaa iyada oo aan COVID-19 jirin, Afrika waxay la halgameysaa cudur, qoraalo badan ayaa iyaguna diiradda saaray oo su’aal ka keenaya diyaarsanaanta Afrika marka la eego xaga sariiraha ICU iyo wixii la mid ah. Wadamo badan ayaa leh wax ka yar shan mashiinka neefta taasoo loogu talagalay dadka oo dhan. New York Times ayaa werisay bishii Abriil in, “Koonfurta Suudaan, oo ah waddan 11 milyan ka badan, ay leeyihiin madaxweyne kuxigeeno ka badan (shan) marka loo eego mashiinada neefta oo ah (afar)”.
Caga jiididda sii kordheysa ee qayb badan oo ka mid ah Mareykanka si loo furo dhaqaalaha ayaa aad uga duwan kan Afrika, halkaasoo muwaadiniintu ayna kabaran hogaamiyayaashoodu inay cadaadiyaa, oo ay caado u leeyihiin inay raacaan qawaaniinta. xaalada COVID-19, waxay caawin kartaa hogaamiyayaasha Afrika inay xiraan dhaqaalahooda, oo ay ka guuleystaan dagaalka ka dhanka ah fayraska iyadoo ay jiraan waxyeelo aan yareyn. Hogaamiyaasha qaar, si kastaba ha ahaatee, sida Tansaaniya iyo Burundi, waxaa lagu dhalleeceeyay inay qarsoodi ka dhigaan tirooyinka dadka qaba, iyo inay hirgeliyaan tallaabooyin ilaalin ah oo aan ku filneyn.
