Waxaa qoray Éloge Willy Kaneza iyo Rachel Ndjondjo
Portland —Burundi Star Coffee ee Portland, udgoonka qaxwaha Burundi ee dhowaan laga soo saaray buuraha Ngozi, Muyinga, iyo Kayanza ee waqooyi bari Burundi, waxay ku dhex milmeen jazz jilicsan – qaab muusig oo Mareykan ah oo xidido Afrikaan ah leh. Isku dhafkan ayaa macno samaynaya sababtoo ah kooxda Xiddiga Burundi, kafateerigu waa wax ka badan ganacsi – waa buundada isku xidha qaaradaha, dhaqamada, iyo dadka
Xiisaha ayaa la kulma dhaqanka
Laga soo bilaabo miiska gadaasha, iyada oo ku taal xudunta laxanka maalinlaha ah ee kafateeriyada, Caroline Iteka waxay sheegtay in macaamiishu ay inta badan ku hadlaan Ingiriis, Faransiis, Kinyarwanda, Kinyamulenge, Kirundi, ama Swahili, taasoo ka tarjumaysa xididada kafateeriyada Bariga Afrika iyo sidoo kale luqadda Maine. Waxayna sharaxday sida Bundi Star Coffee uu isugu daro dhaqanka Burundi iyo dhadhanka Mainers gudaha.
“Halkan, sida aan u shaqeyno runtii waa sida – kani waa dukaan qaxwaha – waana dukaan qaxwaha Burundi ah. Waxaan ka iibinaa kafeega Burundi. maamulaheena André dhab ahaantii beer ayuu ku leeyahay halkaas. Laakiin waxaan sidoo kale haysanaa cunto fudud oo ka tarjumaysa dhaqamada Bariga Afrika iyo Maraykanka labadaba,” ayuu yiri Iteka.
Kafeegu waxa ay u adeegtaa sambuuska, rootiga avokado, paninis, iyo noocyo kala duwan oo ah cunto dhaqameed iyo fiyuus. Inkasta oo ay cabbirkeedu yar yahay, Burundi Star waxay soo jiidataa macaamiil kala duwan. “Waxaa jira dad Mareykan ah iyo xitaa Faransiis [ku hadla] oo halkan yimaada, kaliya ma ahan Afrikaan,” ayuu yiri Iteka. “Waxaana la yaab leh, xitaa dadka Maraykanku waxay jecel yihiin fuudka mooska.”
Arsène Irishura, oo ah xubin kale oo ka tirsan kooxda kafateeriyada, ayaa sheegay in dukaanku uu sameeyo wax ka badan quudinta jirka: “Waxaan wadaageynaa qayb ka mid ah cidda aan nahay. Markay dadku soo galaan oo ay qadariyaan taas, waxay na siinaysaa rajo. Waxay muujinaysaa in xitaa ka fog guriga, dadku waxay dhisi karaan bulsho – hal koob markiiba.”
Iteka, u oggolaanshaha dadka inay dhadhamiyaan cuntada waxay fure u tahay wadaagga dhaqanka. “Maraykanka badankoodu aad ayay u xiiseeyaan. Waxaan had iyo jeer siinaa qaaddo yar si ay u tijaabiyaan fuudka muuska – sababtoo ah mararka qaarkood ma qeexi kartid dhadhanka, waa inaad dareentaa. Marka ay tijaabiyaan, waxay ku soo noqdaan wax badan,” ayay tiri.
Irishura waxay ogolaatay in cuntadu ay ka farxiso dhadhan badan. “Macaamiisheenna qaar badan oo ka mid ah waa dad caddaan ah, waxay jecel yihiin cunnadayada, fuudka mooska ayaa soo jiidata dad badan oo madow ah, laakiin sidoo kale waxaan leenahay ukun iyo farmaajo qof walba, runtii waa isku dhafan,” ayuu yidhi.
Marka martigelinta albaabada loo furo
Gadaasha miiska, labada dhalinyarada ah ee reer Burundi waxay si fudud u dhex maraan amar qaadashada, kaftan, iyo salaamaha macmiisha oo luqado kala duwan ku weydaarsadaan. Labaduba waa arday dhawaan ka qalin jabiyay kulliyadda, kuwaas oo u arka shaqadooda kafateeriyada in aanay ahayn shaqo oo kaliya, balse ay tahay fursad ay ku koraan.
“Hadda waxaan ka qalin jabiyay kulliyad,” Iteka ayaa tiri. “Ka shaqeynta halkan waxay ii ogolaatay inaan la kulmo dad ka kala yimid meelo kala duwan – maamulayaasha, CPA-yada, dadka aduunka shirkadaha. Albaabada ii furay, waxay iga caawisay inaan sameeyo xiriir.”
Furfurnaantaasi waxay keentay fursado lama filaan ah. “Waxaa jiray koox jazz ah oo u timid inay ka ciyaaraan Koonfurta Portland,” Irishura ayaa xusuustay. “Waxay jeclaayeen sida aan halkan ugu adeegno, sidaas darteed waxay waydiiyeen haddii aan ka caawin karno inay iibiyaan tigidhada oo ay abaabulaan xafladooda. Runtii si fiican ayay u dhacday – waxay ahayd wax cajiib ah. Ma ahan kaliya dukaan qaxwaha – waa meel ay dadku ku kulmaan, isku xiraan, iyo xitaa shaqo helaan!”
Kuwa joogtada ah waxaa ka mid ah Anne iyo Lou Graham, oo ah lamaane ka yimid galbeedka Massachusetts, kuwaas oo helay kafateeriyada markii gabadhooda iyo lammaaneheed ay u guureen Portland sannad iyo badh ka hor. Tan iyo markaas waxay ahaayeen macaamiil.
Anne Graham waa ay dhoola cadaysay iyada oo sharraxaysa waxa ay jeceshahay. “Waan jeclahay kafeega, waxaan jeclahay sambuuska, waxaana jeclahay goobtan. waa mid soo jiidasho leh,” ayay tiri.
Ninkeeda Lou wuu aqbalay. “[Kooxdu] waxay wadaagaan cuntadooda, sheekadooda, diirimaadkooda, waxaanan wadaagnaa xiisaha iyo ixtiraamka.”
Ka hor intaanay bixin, Grahams waxay dalbadeen cunto iyaga ku cusub: fuud muuska.
“Waxaan kaliya ku arkay fuudka mooska ee liiska. Waxay u egtahay daweyn dhadhan fiican leh. Had iyo jeer waxaan u furanahay inaan tijaabiyo cunto cusub!” Lou wuxuu yiri, isagoo raaciyay, “Waxay ku saabsan tahay fahamka iyo bixinta bulshada. Dadku waxay caawiyaan dadka adduunka oo dhan, iyo sidaad sheegtay, dunidu way yaraatay – waan wadaagi karnaa waxaan haysanno.”
Laba qaab oo fuud muuska Bariga Afrika ah
Fuudka muuska waa cunto caan ka ah bariga Afrika, gaar ahaan Burundi, Rwanda, iyo Uganda. Dhaqan kastaa wuxuu siinayaa fuudka dhadhan gaar ah iyo aqoonsi, taasoo ka tarjumaysa maaddooyinka maxalliga ah iyo caadooyinka cunto karinta, si kastaba ha ahaatee fuudku wuxuu had iyo jeer ka samaysan yahay mooska cagaaran ama plantains. Fuudka mooska ee ay Irishura ku samayso Burundi Star waxa ay ka samaysan tahay muus, saliid, basasha, sardines, iyo isbinaaj.
Fuud muuska oo u eg Burundi: macaan, rustic, iyo gaar ah
Dalka Burundi, fuudka muuska (igitoki) waa mid dhaqan ahaan macaan iyo rustic, oo inta badan si tartiib ah loogu kariyo dab alwaax ah. Saxanku waxa uu isticmaalaa muus cagaaran oo la karkariyey oo lagu karkariyey digir, yaanyo, iyo mararka qaarkood lawska ama maraqa saliidda timirta, taas oo siinaysa dhadhan nafaqo leh iyo dhadhan qani ah.
Taabasho gaar ah oo Burundi ah ayaa ah kalluun yar oo loo yaqaan ndagala – kalluun yar oo nafaqo leh oo laga helo kaliya harada Tanganyika, oo ah jir biyo ah oo ay wadaagaan Burundi, Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, Tanzania, iyo Zambia. Marka lagu daro fuudka, ndagala waxay ku darsataa dhadhan umami qoto dheer iyo dhadhanka jilicsan ee harada, abuurista saxan labadaba nafaqo leh oo kala duwan.
Cunto karisyada Burundi waxay inta badan isku daraan digir cagaaran, iyagoo ku dara midab, midab, iyo dareen macaan oo fuudka ah. Xawaashku waa sahlan yahay – basasha, toonta, iyo milixda – taas oo u oggolaanaysa macaanka dabiiciga ah ee muuska, macaanka kalluunka, iyo cusubaanta digirta inay dhalaaliso. Fuudka waxaa sida caadiga ah lagu bixiyaa digir ama bariis, waxaana loo wadaagaa calaamad soo dhawayn iyo bulsho.
Maraqa mooska ee Ugandan: labeen, macaan
Rwanda iyo Uganda, saxanka – inta badan loo yaqaan matoke – waxaa loo diyaariyey si ka duwan. Muuska cagaarka ah waa la kariyaa ama la kariyaa ka dibna waa la shiiday, waxaana lagu daraa yaanyo, basasha, iyo maraqa toonta. Cunto karisyo badan ayaa ku hodmiya fuudka caanaha qumbaha ama subag la caddeeyey, taas oo siinaya qaab siman oo kiriim ah.
Si la mid ah Burundi, digir cagaaran ayaa mararka qaarkood lagu daraa, taas oo abuuraysa macaan qarsoon iyo soo jiidasho muuqaal ah. Noocaan inta badan waxaa ku jira dhir udgoon fudud sida budada kariska ama curry, isagoo ku daraya midab diiran iyo dhadhan dabacsan. Saxanka waxaa lagu bixiyaa hilib la dubay, digir, ama khudaar. Waxa xoogga la saaray joogteynta jilicsan, la shiiday, taas oo ka duwan dhadhanka iyo soo bandhigida nooca Burundiga ah ee qalbiga leh.
Cunto raaxo leh oo la wadaago
Haddi ay ahaan lahayd Burundi ama Ruwanda/Ugandaan, fuudka muusku waa ka badan yahay cunto kaliya. Dhaqan ahaan, waxay u taagan tahay dhaqanka, guriga, iyo wadajirka. Laga soo bilaabo nafaqeeyayaalka, kalluunka-kalluunka lagu daray ee Burundi ilaa kan kiriimka leh, mash-ka-qurxinta ee Rwanda iyo Uganda, fuudka mooska ayaa tusaale u ah kala duwanaanshaha iyo hal-abuurka cunnada Bariga Afrika.
