Qore: Elias Taye iyo Éloge Willy Kaneza
Laga soo bilaabo wargeys yar oo bulsho oo luqado badan ku hadla ilaa ilo macluumaad oo lagu kalsoon yahay oo loogu talagalay bulshooyinka soogalootiga ee Maine, Amjambo Africa si weyn ayay isu beddeshay tan iyo daabacaaddeedii ugu horreysay. Markii daabacaaddu gaartay daabacaaddeedii 100aad, afar qof oo ka qayb-qaatay abaabulka safarkaas – Aasaasaha-wada-laha iyo daabacaha Georges Budagu Makoko, Aasaasaha-wadaagga ah Kathreen “Kit” Harrison, Agaasimaha Farshaxanka iyo Naqshadeynta Stacey Warner, iyo Ku-xigeenka Tifaftiraha koowaad Jean Hakuzimana – waxay ka fakarayaan halka ay ka bilaabatay, sida ay isu beddeshay, iyo waxa soo socda.
Riyo u baahnayd inay tallaabo-tallaabo u sii jirto (iyadoo diiradda saaraysa daabacaad kasta waqtigeeda)
Markii uu Makoko aasaasay *Amjambo Africa*, ma uusan ogeyn in wargeysku uu gaari doono heerka la soo saaro 100 daabacaadood.
Bil kasta waxay la imaan jirtay caqabad cusub: helitaanka dhaqaale, soo saarista wargeyska, iyo hubinta in daabacaadda xigta la soo saari karo.
Hase yeeshee, dareenka hubin la’aanta ah weligii kama badnaan aaminsanaanta ahayd in daabacaaddani ay lagama maarmaan tahay. “Bil kasta waxay ahayd caqabad in la helo dhaqaale iyo in la soo saaro cadadkii xigay,” ayuu yiri. “Laakiin waan diidnay inaan ka tanaasulno sababtoo ah waxaan aaminsanayn in bulshooyinkeenna soo-galootiga ah ay mudan yihiin inay helaan macluumaad lagu kalsoonaan karo.”
Aaminsanaantaas ayaa noqotay aasaaskii daabacaadda. Tan iyo maalmihii ugu horreeyay, *Amjambo Africa* waxay ku dadaalaysay inay macluumaad siiso bulshooyinka soo-galootiga iyo qaxootiga ah, iyadoo adeegsanaysa luuqado iyo qaabab ay si fudud u fahmi karaan. Waqti ka dib, himiladaas waxay ka caawisay wargeyska inuu u kobco hay’ad bulsho oo baaxad leh.
Makoko wuxuu ammaanay dad badan oo ka qayb-qaatay mashruuca, oo ay ku jiraan Warner, Tifaftiraha Guud ee hore Kathreen (Kit) Harrison, iyo dad kale oo gacan ka geystay dhisidda muuqaalkii iyo qaabkii hore ee wargeyska.
“La-shaqeynta Kit, Stacey, iyo dad badan oo kale waxay ka mid ahayd nimcooyinka ugu waaweyn ee safarkan,” ayuu yiri. “Kaliya kama aysan qayb-qaadan abuurista wargeys, balse waxay gacan ka geysteen dhisidda aragti fog.”
Wuxuu sheegay in kobaca wargeysku uusan suurtagal noqdeen la’aanta taageerada bulshada ballaaran. “Mahad waxaa leh taageerada joogtada ah ee ay noo hayaan la-hawlgalayaashayada, dadka xayaysiisyada sameeya, iyo akhristayaashayada; *Amjambo Africa* waxay u kortay cod lagu kalsoonaan karo.”
Makoko ahaan, kalsoonidaasi waxay udub-dhexaad u tahay ujeeddada wargeyska. “Maanta, hadafkayagu wuu ka xoog badan yahay sidii hore: waa inaan awoodsiinno qoysaska soo-galootiga ah annagoo siinayna macluumaad sax ah oo ka caawiya inay dhistaan nolol wanaagsan.”
Sidaa darteed, daabacaadda 100-aad waxay ka dhigan tahay wax ka badan tiro kaliya. Waa caddayn muujinaysa in fikrad markii hore u halgamaysay inay bilba-bil u sii jirto ay noqon karto hay’ad waarta.
Hamiga Makoko-na wuu ka fog yahay oo ka ballaaran yahay daabacaadda 100-aad. “Riyadaydu waa in Amjambo Africa ay noqoto isha macluumaadka ee ugu kalsoonida badan bulshooyinka soo-galootiga ah, marka hore gobolka Maine ka dibna dalka oo dhan,” ayuu yiri.
“Macluumaadka saxda ah wuxuu beddelaa nolosha dadka. Wuxuu qoysaska siiyaa kalsooni, wuxuu abuuraa fursado, wuxuuna xoojiyaa bulshooyinka.”
Kadibna waxaa imanaya caqabadda — iyo ballanqaadka — 100-ka daabacaad ee xiga. “Haddii 100-kii daabacaad ee ugu horreeyay ay caddeeyeen in riyadani ay sii jiri karto, waxaan aaminsanahay in 100-ka xiga ay caddayn doonaan inta nolol ee ay beddeli karto.”
Dhisidda madal ay sameeyeen soo-galootigu, loona sameeyay soo-galootiga
Muddo dheer ka hor inta aysan Amjambo Africa gaarin daabacaaddeedii 100-aad, Hakuzimana wuxuu ka qayb-qaadanayay qaabeynta jihada tifaftirka ee wargeyska.
Isagoo ahaa ku-xigeenkii ugu horreeyay ee tifaftiraha wargeyska, Hakuzimana wuxuu door muhiim ah ka qaatay horumarinta aragtida tifaftirka ee bilowgii iyo ballaarinta baaxadda gaarsiinta wargeyska. Shaqadiisu waxay markii dambe dhaaftay wargeyska daabacan iyadoo la bilaabay saddex barnaamij oo maqal ah (podcasts) oo ku baxa luuqado badan: Amjambo Time, Bonjour Maine, iyo Wiriwe Maine.
ADVERTISEMENT
Marka uu dib u milicsado, Hakuzimana wuxuu xasuustaa koox yar oo ay mideysay ujeeddo cad. “Waxaan ka billownay saldhigga hoose dhismaha wax aan hore uga jirin Maine: oo ah madal u gaar ah bulshooyinka soo-galootiga ah, isla markaana ay iyagu leeyihiin,” ayuu yiri.
Hakuzimana, wargeysku kuma koobnayn oo kaliya soo saarista wararka. Wuxuu ahaa mid lagu abuurayo goob ay bulshooyinka soo-galootiga ah uga qayb qaadan karaan ka sheekeynta sheekooyinkooda. Wuxuu *Amjambo Africa* u arkayay “buundada is-dhexgalka,” taas oo u oggolaanaysa soo-galootiga inay “maamulaan sheekooyinkooda oo ay u gudbiyaan si sharaf, saxnaan, iyo faham qoto-dheer leh.”
Aragtidaas ayaa sidoo kale saameyn ku yeelatay ballaarinta wargeyska ee dhanka codka (audio). Barnaamijyada maqalka ah (podcasts) ayaa bixiyay hab kale oo lagu gaaro xubnaha bulshada, gaar ahaan kuwa doorbida inay wararka iyo macluumaadka ku helaan luqadahooda hooyo.
“Maqalka luqadaha la yaqaan ee hawada laga sii daayo waxay isla markiiba abuurtaa dareen ah guriga, kalsooni, iyo dareen ah in la aqoonsan yahay,” ayuu yiri Hakuzimana.
Barnaamijyada maqalka ah ayaa ballaariyay awoodda daabacaadda ee ku aaddan in qoysaska soo-galootiga ah lagu xiro wararka, macluumaadka dadweynaha, iyo codadka bulshada.
Hakuzimana, sannad-guuradu waxay ugu dambeyntii caddayn u tahay in saxaafadda ka soo unkanta bulshada dhexdeeda ay sii jiri karto.
“Wax ku billowday tallaabo lagama maarmaan u ahayd buuxinta baahi bulshada ka jirtay, ayaa hadda isu beddeshay hay’ad adkeysi leh oo aan la’aanteed la maarmi karin,” ayuu yiri.
Iftiin dhalaalaya oo ku saabsan sheekooyinka cusub.
Aasaasaha Kathreen “Kit” Harrison, safarka daabacaadda 100aad waa markhaati u ah awoodda aragtida la wadaago. Dib u milicsiga maalmihii hore, waxay xasuusataa in wargeysku uu ka fog yahay qolka wararka rasmiga ah, isagoo ka bilaabaya kulammo bilow ah oo ka dhacaya dukaamada qaxwada iyo agagaarka miiska qolka cuntada.
Markii iyada iyo Makoko ay si wadajir ah u aasaaseen Amjambo Africa, mid walba wuxuu keenay yoolal kala duwan laakiin dhammaystiran mashruuca. “Georges aad bay u doonaysay inay caawiso dadka cusub ee Maine iyagoo bixinaya macluumaad muhiim ah oo ku saabsan marin u helidda nolosha halkan,” Harrison ayaa tiri. “Waxaan rabay inaan iftiimiyo sheekooyinka soogalootiga dhawaan soo galay si dadka Maine ee muddada dheer soo galay ay u fahmaan waxa keenay deriskooda cusub, iyo sida imaatinkoodu uga qayb qaato xoogga dawladdeenna.”
In kasta oo aysan hadda si rasmi ah ugu lug lahayn daabacaadda, Harrison waxay aragtaa in aragtiyahaas aasaasiga ah ay si qoto dheer ugu xidideysteen ujeeddada wargeyska.
Harrison, qaybta ugu faa’iidada badan ee taageerada kobaca Amjambo Africa waxay ahayd dadkii bogagga ka dambeeyay. “Mid ka mid ah farxadaha waaweyn ee sannadaha aan la qaatay Amjambo waxay ahayd abuurista koox saxafiyiin ah oo cajiib ah oo ka bilaabay shaqooyinkooda meelo kala duwan oo adduunka ah, kuwaas oo ku faraxsanaa inay sii wadaan ka shaqaynta saxaafadda ee Mareykanka,” ayay xasuusatay. “Waxaan ku raaxaysanay wada shaqaynta, annagoo ka gudubnay caqabadaha luqadda iyo dhaqanka, oo ay ku midoobeen anshax wada shaqayn oo xooggan iyo rabitaan ah in la wadaago runta.”
Ruuxa iskaashiga ah si firfircoon ayuu ugu fiday bulshada. Xusuusta ugu cadcad Harrison waxay ka timid waqtiyo ay xubnaha bulshadu si shaqsi ah ula xiriiri jireen sheekooyin ay rabeen in warqaddu ay daboosho. Kooxdu waxay diiwaangelisay dhammaan qaybaha nolosha bulshada, laga bilaabo qalin-jabinta iyo furitaanka ganacsiyada yaryar ilaa dabaaldegyada bulshada, iyadoo sidoo kale sahaminaya mawduucyo waaweyn oo nidaamsan sida sinnaanta caafimaadka.
Hal sheeko gaar ah ayaa qabta ruuxa waxa daabacaaddu ay damacsan tahay inay sameyso. Harrison si kalgacal leh ayay u xasuusataa qorista gabadh dhallinyaro ah oo Angolan ah oo doonaysay inay la wadaagto sheekadeeda shaqsiyeed ee ka soo carartay waddankeeda, u safartay Mareykanka, iyo inay xididdo ka dhigato Maine.
“Keenista codadka dadka cusub ee Maineers-ka kale waxay ahayd muhiimad muhiim ah,” Harrison ayaa xusay, taasoo ah yool sii wada daabacaadda maanta.
Laga soo bilaabo muuqaalka warside ilaa 100 daabacaad
Marka Warner dib u eegto daabacaaddii ugu horreysay ee Amjambo Africa, waxay aragtaa daabacaad aad uga duwan tii ay maanta akhriyaan wargeysyada. Daabacaadaha ugu horreeya, ayay tidhi, waxay lahaayeen dareen warside oo badan.
“Markii aan abuurnay cadadkii ugu horreeyay ma aanan haysan sawirro badan oo meesha yaal,” Warner ayaa xasuusatay. “Waxaan sidoo kale daabaceynay kala bar warqadda madow iyo caddaan iyo badh midab, sawirraduna way yaraayeen.”
Warner oo ah naqshadeeye sawireed xirfad ahaan, ayaa mas’uul ka ahayd soo bandhigidda muuqaalka ee dhammaan 100 daabacaad. Sannado badan, waxay daawatay daabacaaddu iyadoo horumarinaysa aqoonsi muuqaal oo xooggan, iyadoo baratay sida loo dheellitiro baahiyaha wax ku oolka ah ee soo saarista wargeys luqado badan leh iyadoo la doonayo in bog kasta laga dhigo mid soo jiidasho leh oo la heli karo.
Caqabaddaasi waxay ahayd mid aad muhiim u ah maadaama *Amjambo Africa* ay mar walba ku dadaalaysay inay u adeegto akhristayaasha ku hadla luuqado badan. Markii wargeysku bilaabmayay, waxaa lagu daabici jiray afar luuqadood. Maanta, tiradaasi waxay gaartay toddobo.
“Caqabaddu waxay mar walba ahayd sidii luuqad kasta loo siin lahaa miisaan siman,” ayay tiri Warner.
Kooxda qaab-aynta (design team) waxay tijaabiyeen siyaabo kala duwan oo luuqadaha loo kala qaybiyo loona habeeyo bogga dhexdiisa. Warner waxay aaminsan tahay in habka hadda la isticmaalayo uu bixinayo dheelitirka ugu wanaagsan, marka loo eego dhinaca muuqaalka iyo hab-maamulka labadaba.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa weli jirta hal caqabad. “Marka aan dhigayo maqaallo ku qoran luuqad aanan ku hadlin, way fududahay inaan lumiyo meeshii aan marayay!” ayay tiri.
Muddo 100 daabacaad ah, Warner waxay sidoo kale heshay fursado badan oo ay ku tijaabiso dhinaca muuqaalka. Markii la weydiiyay inay leedahay bogga hore, qaab-dhismeedka sheekada ama sawir ay si gaar ah u jeceshahay, way ku adkaatay inay kala doorato.
“Maadaama aan ahay naqshadeeye garaafikada (graphic designer), waxaan u malaynayaa in dhinaca muuqaalka aan aad u jeclaaday qaybaha sawirrada badan ee aan sameynay,” ayay tiri.
Laakiin waqtiyada ay ugu jeceshahay way ka baxsan yihiin arrimaha naqshadeynta. “Dhanka shakhsiga ah, waxay i dareensiisaa farxad inaan arko muhaajiriin badan oo farxad ka helaya bulshooyinkooda cusub.”
Shaqada lafteeduna way isbeddeshay. Inkastoo laga yaabo inaysan tiknoolajiyaddu si buuxda isu beddelin, ayay tiri Warner, haddana safmarka COVID-19 ayaa ku qasbay kooxda inay dib uga fikiraan qaabka loo soo saaro wargeyska. “Waxaa nalagu qasbay inaan si dhab ah uga shaqeyno meelaha aan xafiiska ahayn (remote work), barnaamijka Zoom-kuna wuxuu noqday habka caadiga ah ee la isticmaalo.”
Habka ay u shaqeyso ee dhanka naqshadeynta ayaa isna horumar sameeyay. Waxay baratay walxaha muuqaalka ah ee si wanaagsan ula jaanqaada habka daabacaadda wargeyska iyo kuwa laga yaabo inay dhibaatooyin abuuraan.
“Waxaan mar walba jeclahay inaan tijaabiyo fikrado cusub oo dhanka naqshadeynta ah,” ayay tiri. “Sanadihii la soo dhaafay, habka shaqadu wuxuu noqday mid aad u fudud oo habsami leh.”
Warner, dareenka qanacsanaanta kama imaanayo oo kaliya soo saarista wargeys muuqaalkiisu qurxoon yahay. “Anigoo ah naqshadeeye, waxay mar walba farxad ii tahay marka macaamiishu ay ku qancaan natiijada ugu dambeysa ee shaqada,” ayay tiri. “Laakiin wargeysku wuxuu ahaa mashruuc aad uga ballaaran mashaariicda kale ee aan ka shaqeeyo.” Waxay u suuragelisay inay dareento inay ku xiran tahay wax ka weyn shaqada caadiga ah: “Waa wax lagu farxo in la dareemo in qofku uu qayb ka yahay bulsho weyn, isla markaana uu macluumaad u gudbinayo bulshadaas.”
Qoraalka Tifaftiraha: 100 daabacaad iyo tirinta
Boqol daabacaad ayaa matalaya kumanaan bogag, sheekooyin, sawirro, turjumaad, cinwaanno, iyo go’aanno naqshadeed. Waxay matalaan weriyeyaal iyo tifaftirayaal ka shaqeynaya waqtiyada kama dambaysta ah, turjumaanno sheekooyin ku wareejinaya luqado kala duwan, naqshadeeyayaashu waxay ku dhejinayaan ereyada iyo sawirrada bogag, iyo akhristayaasha oo wargeyska ka soo qaadanaya bulshooyinka ku nool Maine oo dhan.
Laakiin gadaasha marxaladda waxaa jira fikrad fudud: in bulshooyinka soogalootiga ah ay u qalmaan saxaafadda la abuuro iyagoo maskaxda ku haya.
Warner wuxuu gacan ka geystay bixinta saxaafaddaas aqoonsigeeda muuqaalka. Makoko wuxuu gacan ka geystay abuurista iyo joogtaynta hay’adda ka dambeysa. Hakuzimana waxay gacan ka geysatay qaabeynta aragtideeda tifaftirka hore iyo ballaarinta gaaritaankeeda.
Waaya-aragnimadoodu waxay ka tarjumaysaa horumarka Amjambo Africa lafteeda, laga bilaabo daabacaad leh muuqaal warside u eg oo kheyraad xaddidan oo loo rogay qol warbaahin bulsho oo luqado badan leh oo leh joogitaan ballaaran oo ku baahsan madal daabacaad, dhijitaal, iyo maqal ah.
100 daabacaad ee ugu horreeyay waxay ku saabsanaayeen caddeynta in fikraddu shaqeyn karto. 100-ka xiga waxay noqon doonaan waxa fikraddaasi noqon karto. Makoko, jawaabtu waa cad: kalsooni badan, gaaritaan badan, iyo nolol badan oo la beddelay iyada oo loo marayo macluumaad sax ah. Haddii qarnigii ugu horreeyay ee daabacaaduhu ay tahay tilmaan, sheekada Amjambo Africa weli ma dhammaan.
